محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1560
مرآة البلدان ( فارسى )
روز بيست و هفتم در اينجا اطراق شد . زين العابدين خان سرتيپ و صفر على خان سرتيپ شاهسون و عبد القادر خان سرتيپ مهاجر با سواران خود از اينجا مرخص و روانهء دارالخلافه شدند . روز بيست و هشتم به چشمهعلى دامغان تشريففرما گرديدند و در بين راه به تماشاى چشمهء بادخان دامغان توجه فرمودند . اين چشمه در وسط حصارى واقع و آبى قليل و بدرنگ و با عفونت دو ذرع پائينتر از سطح زمين از آن چشمه جريان دارد . چنين مىنمايد كه اين آب آلوده به گوگرد باشد . عقيدهء مردم اين است كه اگر چيز ناتميزى دراين چشمه اندازند طوفان شديد در هوا پيدا شود و تا در كنار چشمه قربانى نكنند آن طوفان آرام نگيرد . چشمهء بادخان به واسطهء مجاورت و ارتباط با بحر خزر اغلب طوفان مىنمايد و در صد مرتبه طوفان بيست مرتبه مقارن وقتى بوده كه آلوده به قذر گرديده و اين را عوام مأخذ پنداشته ملتفت و متوجه هشتاد مرتبهء ديگر نشدهاند و شهرت دادهاند كه هر وقت چيز ناپاكى در اين چشمه افتد طوفان مىنمايد . از چهارده كلاته تا چشمه على سه فرسنگ است . تختى كه بر حسب ارادهء عليه در هنگام تشريففرمائى اردوى همايون به خراسان مقرر شده در وسط حوض چشمه ساخته شود به اهتمام حسين خان حاكم ساخته شده است . روز بيست و نهم و سلخ در چشمهعلى اطراق شد . در اينجا دستخطى به امين الدوله شرف صدور يافت كه چون تا فولاد محله مسافتى بعيد است پيشخانهء مباركه را قدغن نمايند به سرخه ده و يك شبه در آنجا سيورسات مهيا سازند و بندهء مؤلف حامل آن دستخط مبارك بود . غرهء جمادى الاولى تشريففرماى سرخه ده شدند . از چشمه على تا سرخه ده سه فرسنگ است . روز دويم فولاد محله مضرب خيام مباركه گرديد . از سرخه ده تا فولاد محله دو فرسنگ و نيم است و فولاد محله از هزار جريب و قريهء معتبرى است . روز سيم به منزل خرند توجه فرمودند . از فولاد محله به خرند بر حسب قول معروف چهار فرسنگ است . ولى زياده از شش ساعت راه است . روز چهارم تشريففرماى آسران شدند . دراين منزل ، عريضهء